|
| Videostill uit Strijders voor Wilhelmina | vrouwelijke militairen marcheren voor prinses Juliana in 1942 in Suriname |
Tijdens de Tweede Wereldoorlog leverden mensen uit de Nederlandse koloniën een enorme bijdrage. Surinamers en inwoners van de Nederlandse Antillen leverden een actieve bijdrage. Per inwoner was zo’n 3% van Suriname en 2,5% van de Antillen direct betrokken – niet veel lager dan de circa 5% in Nederland.
| Gebied | % bevolking direct betrokken | Strategische bijdrage |
|---|---|---|
| Nederland | 5% | - |
| Suriname | 3% | 65% wereldwijde bauxietproductie voor vliegtuigen |
| Nederlandse Antillen | 2,5% | Essentiële brandstof uit olieraffinaderijen |
Hoewel de absolute aantallen kleiner waren, waren hun bijdragen strategisch enorm belangrijk. Verhalen over hun betrokkenheid, zowel militair als economisch, zijn vaak vergeten of nauwelijks belicht. Meer over de rol van Surinamers, Antillianen en andere koloniale Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog lees je in Tweede Wereldoorlog: Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederland.
Suriname
 |
| Videostill uit Strijders voor Wilhelmina | matrozen marcheren voor prinses Juliana in 1942 in Suriname |
Zeker vijfduizend Surinamers onder Nederlandse vlag leverden een actieve bijdrage tijdens de oorlog. Zij beschermden onder andere de strategisch belangrijke bauxietmijnen, essentieel voor de Amerikaanse vliegtuigindustrie. Ook in Suriname zelf was de impact groot: voedselbonnen, angst voor aanvallen en het wrak van het Duitse schip Goslar herinneren nog aan die periode.
Documentaires over Suriname
Strijders voor Wilhelmina
Rond 1995 maakte de NOS de documentaire Strijders voor Wilhelmina, ter gelegenheid van 50 jaar bevrijding. Hierin hoor je onder andere hoe Duitsers in Suriname werden geïnterneerd en hoe zij werkten bij warenhuis Kersten.
Veteranen – mannen én vrouwen – delen hun ervaringen, van hun tijd in Suriname tot hun gevaarlijke reizen op koopvaardijschepen die regelmatig door Duitse onderzeeërs werden aangevallen.
Een bijzonder verhaal is dat van de Surinaamse gemeenschap die samen geld inzamelde om een Spitfire voor Nederland te kopen. Met kleine en grote bijdragen werd uiteindelijk 38.000 gulden opgehaald.
In deel 2 zie je onder andere de aanleg van de landingsbaan van vliegveld Zanderij, gebouwd voor grote transportvliegtuigen.
De vergeten strijders van Oranje
In de documentaire De vergeten strijders van Oranje (2009) worden deze verhalen tastbaar. Regisseur Ramdjan Abdoelrahman combineert persoonlijke getuigenissen met archiefbeelden en historische locaties.
De documentaire laat zien hoe Surinamers – afkomstig uit verschillende achtergronden – werden opgeroepen voor militaire dienst en actief bijdroegen aan de verdediging van hun land en internationale operaties. Veteranen vertellen over zware omstandigheden, angst en verlies, van torpederingen op zee tot gevechten in Nederlands‑Indië.
Opdat wij niet vergeten
Ook in de documentaire Opdat wij niet vergeten (2012) komen Surinaamse veteranen aan het woord. Hun persoonlijke verhalen maken duidelijk wat de oorlog voor hen betekende – zowel tijdens als na de strijd.
Nederlandse Antillen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelden de Nederlandse Antillen, vooral Aruba en Curaçao, een strategische rol vanwege hun grote olieraffinaderijen. Na de bezetting van Nederland vielen de eilanden onder bestuur van de regering in ballingschap. De Verenigde Staten bouwden militaire bases om de raffinaderijen te beschermen, en de ligging nabij belangrijke zeeroutes maakte de regio kwetsbaar voor Duitse U-boten. Hierdoor werden de Antillen een cruciaal onderdeel van de geallieerde oorlogsinspanningen.
 |
| Bezoek prinses Juliana in 1944 aan de Nederlandse Antillen |
Oud-marinier Jos Rozenburg deed acht jaar onderzoek naar de rol van de Caribische eilanden tijdens de oorlog en ontdekte dat duizenden mannen van Aruba, Curaçao en andere eilanden een essentiële bijdrage leverden. De raffinaderijen op de eilanden waren in 1942 de enige bron van brandstof voor de geallieerden, nadat andere olieleveranciers waren afgesneden. Volgens Rozenburg had de oorlog zonder deze aanvoer mogelijk een jaar langer geduurd. Ondanks deze strategische rol is deze geschiedenis nauwelijks bekend, mede doordat de eilanden niet bezet werden en daardoor buiten het gangbare oorlogsnarratief vielen.
|
| Boekcover |
In het debatprogramma Kwesties spreken Jos Rozenburg en sergeant-majoor Elvis Manuela over de onderbelichte rol van de Caribische eilanden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Rozenburg schreef het boek Blauw in de Tweede Wereldoorlog, waarin hij aantoont dat duizenden mannen van onder andere Aruba en Curaçao onmisbare bijdragen leverden aan de geallieerde oorlogsinspanningen.
Tijdens de oorlog kregen de Antillen, vooral Aruba en Curaçao, strategisch belang door hun raffinaderijen en ligging. Amerikaanse militaire bases werden opgericht om deze cruciale infrastructuur te beschermen, terwijl de regio kwetsbaar was voor Duitse U-boten. Zo werd de regio een onmisbare schakel in de geallieerde aanvoer en verdediging.
