In dit artikel over Javaanse contractarbeid in Suriname duiken we in een vaak vergeten hoofdstuk van de Nederlandse koloniale geschiedenis. Wil je een breder overzicht van dit onderwerp? Bekijk dan ook deze complete gids over het slavernijverleden van Suriname en Nederland.
Javaanse contractarbeid: een vergeten geschiedenis
Op 8 september vulde de zaal in De Bali zich voor een diepgaand panelgesprek over de Javaanse contractarbeid. Dit onderwerp raakt aan de kern van de Nederlandse koloniale geschiedenis en de hedendaagse roep om erkenning, genoegdoening en herstel.
Onder leiding van moderator Stuart Kenshuis – journalist en historicus gespecialiseerd in het koloniale verleden – gingen vier experts in gesprek over deze onderbelichte geschiedenis.
Het panel: experts over erfgoed en koloniale geschiedenis
- Hariëtte Mingoen – Ontwikkelingssocioloog en voorzitter van STICHJI, met decennialange inzet voor Javaans-Surinaams erfgoed.
- Reggie Baay – Schrijver en historicus, bekend van werken over het verborgen koloniale verleden.
- Emillio Kertokarijo – Museumdocent en specialist in koloniale geschiedenis en identiteit.
- Monique Koosman – Coach en therapeut, gericht op intergenerationeel trauma.
Javaanse contractarbeiders in Suriname (1890–1930)
Tussen 1890 en 1930 werden duizenden Javanen vanuit Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) naar Suriname gebracht om op plantages te werken. Hun migratie werd gepresenteerd als een kans op een beter leven, maar bleek vaak een systeem van uitbuiting.
De centrale vraag van de avond was dan ook: Welke verantwoordelijkheid draagt Nederland voor deze geschiedenis?
Koloniale hiërarchie en onzichtbaarheid
Hariëtte Mingoen benadrukte dat de onbekendheid van deze geschiedenis voortkomt uit koloniale hiërarchieën. Javanen werden gezien als laagste klasse ("Wong Chile"), een beeld dat volgens haar nog steeds doorwerkt in hoe hun geschiedenis wordt behandeld.
Daarnaast leidde gebrekkige registratie tot identiteitsproblemen: namen en leeftijden werden aangepast, en familienamen willekeurig toegekend.
Erkenning: ‘Meer dan een nummer’
Met het project Meer dan een nummer werden verwaarloosde graven van contractarbeiders gerestaureerd. Dit resulteerde in een monument dat dient als collectieve herdenkingsplek voor Javaanse contractarbeiders in Nederland.
Contractarbeid als voortzetting van slavernij
Historicus Reggie Baay stelde dat de term “contractarbeid” misleidend is. Volgens hem was het systeem een voortzetting van slavernij in een andere vorm.
Hij wees op de rol van de Nederlandse Handel-Maatschappij (NHM), die actief betrokken was bij het transport en de inzet van arbeiders.
Doorwerking: trauma, identiteit en erkenning
De impact van contractarbeid is nog steeds voelbaar. Thema’s als identiteit, verlies en intergenerationeel trauma spelen een belangrijke rol binnen de Javaans-Surinaamse gemeenschap.
Initiatieven zoals gesprekken in Den Haag en samenwerkingen binnen het Collectief Contractarbeid laten zien dat deze geschiedenis steeds meer aandacht krijgt.
Waarom deze geschiedenis belangrijk is
De geschiedenis van Javaanse contractarbeid laat zien hoe koloniale systemen zich aanpasten na de afschaffing van slavernij. Door deze verhalen te blijven vertellen, ontstaat meer begrip voor de doorwerking van ongelijkheid en identiteit in het heden.