 |
| Kamp Jodensavanne in Suriname |
Rond 4 en 5 mei staan we in Nederland stil bij de Tweede Wereldoorlog. Minder bekend is dat ook Suriname een beladen oorlogsgeschiedenis kent, die decennia later een onverwachte echo kreeg in de Decembermoorden van 1982.
De directe aanleiding om deze vergeten episode opnieuw te onderzoeken kwam voort uit die latere gebeurtenis. Freelancejournalist Twan van den Brand stuitte tijdens zijn zoektocht naar de Decembermoorden op een opmerkelijke verwijzing: dat er eerder al Nederlanders waren omgebracht in Fort Zeelandia. Die ontdekking leidde hem terug naar de Tweede Wereldoorlog en naar Kamp Jodensavanne, waarover hij het boek De strafkolonie. Een Nederlands concentratiekamp in Suriname 1942–1946 schreef.
Kamp Jodensavanne: interneringskamp in Suriname
Tussen 1942 en 1946 lag midden in de Surinaamse jungle het interneringskamp Jodensavanne, waar 146 mannen werden vastgehouden. De locatie kende al een eerdere geschiedenis als centrum van Joodse plantages (1685–1832).
Het ging voornamelijk om Nederlanders uit Nederlands-Indië, verdacht van nationaalsocialistische sympathieën. Ongeveer de helft had echter geen banden met de NSB. Onder de gevangenen bevonden zich ambtenaren, militairen, artsen en ondernemers.
Na een zware zeereis vanuit Soerabaja kwamen zij aan in Paramaribo en werden vervolgens overgebracht naar het kamp. Daar kregen zij te maken met isolatie, vernedering en mishandeling. Contact met familie was nauwelijks mogelijk.
Bewaking
De bewaking was in handen van Nederlandse militairen en Surinaamse troepen. Nederlandse bewakers traden vaak strenger op, terwijl Surinaamse bewakers over het algemeen een minder vijandige houding hadden, mede door de grotere afstand tot de oorlogssituatie in Nederland.
Fort Zeelandia: Tweede Wereldoorlog en decembermoorden
De geschiedenis van Kamp Jodensavanne en Fort Zeelandia vormt een onverwachte historische lijn tussen de Tweede Wereldoorlog en de Decembermoorden van 1982.
In 1942 werden twee ontsnapte gevangenen uit Kamp Jodensavanne na hun heropsporing overgebracht naar Fort Zeelandia.
Daar werd één van hen, terwijl hij geboeid was, doodgeschoten na mishandeling; de ander raakte dodelijk gewond en overleed later in het ziekenhuis. Destijds werd dit gepresenteerd als een poging tot ontsnapping, maar later kwam naar voren dat hiervan geen sprake was.
Fort Zeelandia werd daarmee al tijdens de Tweede Wereldoorlog een plek van politiek geweld en executies.
👉 Verhaal gaat verder onder de video
Veertig jaar later, op 8 december 1982, werd dezelfde locatie opnieuw het toneel van executies tijdens de Decembermoorden, waarbij vijftien tegenstanders van het militaire regime werden doodgeschoten.
Concentratiekamp of interneringskamp
De vraag of Kamp Jodensavanne een concentratiekamp genoemd kan worden, blijft onderwerp van discussie. Hoewel het formeel een interneringskamp was, wordt het door sommigen zo aangeduid vanwege de willekeurige opsluiting, isolatie en harde omstandigheden.
Van de 146 gevangenen overleefden er acht het niet. Twee werden doodgeschoten, terwijl anderen overleden aan ziekten of omkwamen na hongerstaking.
Na de oorlog werden de gebeurtenissen rond Kamp Jodensavanne onderzocht, maar dit leidde niet tot strafrechtelijke vervolging. In de nasleep werden de gebeurtenissen geplaatst binnen de context van oorlogsomstandigheden en politieke spanningen. Wel volgde erkenning van misstanden en werd gesproken over schadevergoeding, al bleef de afhandeling beperkt.
Herinnering
Vandaag de dag is Kamp Jodensavanne toegankelijk als historische plek, maar het verhaal van de 146 gevangenen is er grotendeels afwezig.
Documentaire
In de trailer van de documentaire Koninkrijk in Wereldoorlog (2011) worden zowel interneringskamp Copieweg als Kamp Jodensavanne besproken, evenals de internering van politieke gevangenen zoals de Surinaamse politicus Wim Bos Verschuur. In de Copieweg waren de omstandigheden beduidend milder.
Dit verhaal maakt deel uit van een bredere en vaak vergeten geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Suriname en de Nederlandse Antillen, waarin meerdere perspectieven en gebeurtenissen samenkomen. Lees ook het overzicht: Vergeten helden: Suriname en de Nederlandse Antillen in de Tweede Wereldoorlog .
