De erfenis van Carl Haarnack: een leven in boeken en een toekomst voor Surinaams erfgoed

 

Wat gebeurt er met een leven dat is opgebouwd rond geschiedenis, wanneer de verzamelaar er niet meer is? Ter nagedachtenis aan de onlangs overleden Carl Haarnack volgt hier een samenvatting van zijn persoonlijke relaas, zoals verteld in bovenstaande video. Het verzamelen van boeken en historisch materiaal over Suriname was zijn levenslange passie.

In een ontroerend laatste inkijkje in zijn bibliotheek vertelt Haarnack over meer dan 35 jaar verzamelen. Wat begon met één boek, een geschenk van zijn oma, groeide uit tot een uitzonderlijke particuliere collectie over de Surinaamse geschiedenis. Zijn verhaal is dat van een liefhebber die zich, naast zijn professionele loopbaan in de financiële wereld, onvermoeibaar inzette om kennis te bewaren en door te geven.

Van encyclopedie tot zeldzaam manuscript

Hoewel hij niet opgroeide in een huis vol boeken, zat het verzamelen Haarnack in het bloed. Zijn eerste bewuste kennismaking met de Surinaamse geschiedenis kwam op vijftienjarige leeftijd, met de Encyclopedie van Suriname uit 1977.

“Het fijne van boeken is dat je door erin te kijken, weer andere boeken op het spoor komt,” legt hij in de video uit. Die nieuwsgierigheid leidde tot een collectie met unieke en zeldzame stukken, waaronder een uiterst schaars pamflet uit 1749 (Brief aan de ingezetenen van de kolonie van Suriname), diverse manuscripten, prenten en objecten, en het boek Suriname: Geboorte van een nieuw volk (1957), waarin een foto is opgenomen van zijn eigen grootvader als empiricus.

“Het fijne van boeken is dat je door erin te kijken, weer andere boeken op het spoor komt.”

Geschiedenis als luxe en noodzaak

In zijn relaas reflecteert Haarnack ook op de positie van geschiedenis en erfgoed in Suriname. Lange tijd, zo stelt hij, werd historisch bewustzijn gezien als een luxe — iets waarvoor eenvoudigweg de middelen ontbraken. Tegelijkertijd benoemt hij positieve ontwikkelingen, onder meer bij instellingen als het Nationaal Archief.

Toch wijst hij ook op structurele obstakels. Economische beperkingen maken het voor Surinaamse historici en onderzoekers moeilijk om hun werk internationaal te verspreiden. Volgens Haarnack is juist die zichtbaarheid essentieel om Surinaamse geschiedenis duurzaam te verankeren binnen het bredere historische discours.

Een toekomst voor de collectie

Zijn belangrijkste wens komt in de video helder naar voren: de collectie mag niet verdwijnen in opslag of particuliere kelders. Haarnack pleit voor een toekomst in een openbaar instituut, museum of bibliotheek, waar de boeken toegankelijk blijven voor onderzoek en publiek.

“Ik heb zelf nog heel veel vragen over die geschiedenis,” zegt hij. “Het is belangrijk dat andere mensen na mij onderzoek gaan doen en antwoorden proberen te vinden.”

Hoewel hij het belang van digitalisering erkent, benadrukt hij dat de fysieke aanwezigheid van boeken en documenten onmisbaar blijft. Juist de tastbaarheid van het materiaal, zo stelt hij, maakt geschiedenis voelbaar en levend.

Het gesprek sluit af met woorden over het einde van de dag, het neerleggen van de last en het huiswaarts keren. In het licht van zijn overlijden krijgen deze woorden een extra lading — als een stille groet van een verzamelaar die zijn werk met zorg achterlaat.