|
| Foto: Zawdie Sandvliet (2013) |
Wat betekent het om ergens thuis te zijn? Is dat de plek waar je bent geboren, waar je familie vandaan komt, of waar je zonder uitleg jezelf kunt zijn? Voor veel jonge mensen met Surinaamse en Caribische roots zijn dat geen makkelijke vragen. Het verhaal van Zawdie Sandvliet laat zien waarom.
In 2013 maakte journalist Floris Alberse de verhalende podcast De zwarte in het witte land. Daarin volgt hij zijn vriend Zawdie, een jonge Surinaamse Nederlander die al sinds de kleuterklas in Nederland woont. Hij spreekt perfect Nederlands, werkt als docent op een mbo-school en heeft zijn leven hier opgebouwd. Toch voelt Nederland voor hem niet als thuis.
Dat gevoel is voor veel jongeren met een migratieachtergrond herkenbaar. Je bent hier opgegroeid, maar wordt nog steeds gevraagd: "Waar kom je écht vandaan?" Of mensen gaan ervan uit dat je geen Nederlander bent. Dat kan klein lijken, maar als het steeds opnieuw gebeurt, laat het sporen na.
De zoektocht van Zawdie raakt aan een bredere vraag binnen de Surinaamse, Caribische en Afrikaanse diaspora: wat betekent het om jezelf te herkennen in een samenleving waarin representatie niet vanzelfsprekend is? Zoals ook beschreven in het artikel Zwarte identiteit, Suriname, Caribische diaspora en Nederland, gaat identiteit niet alleen over afkomst, maar ook over geschiedenis, beeldvorming en de ruimte om volledig jezelf te kunnen zijn.
Luister naar de podcast
🎧 Beluister de podcast: De zwarte in het witte land
Wanneer Nederland niet als thuis voelt
In de podcast deelt Zawdie hoe pijnlijk het is om telkens als buitenstaander te worden gezien. Dat gevoel wordt nog sterker wanneer hij tijdens een protest tegen Zwarte Piet wordt opgepakt door de politie omdat hij een T-shirt draagt met de tekst "Zwarte Piet is racisme." De ervaring laat hem opnieuw twijfelen: hoor ik hier eigenlijk wel thuis?
Samen met Floris gaat hij op zoek naar antwoorden. Hij praat met zijn Nederlands-Iraanse vriendin, met psychiater Glen Helberg en uiteindelijk met zijn vader. Vooral dat laatste gesprek blijkt een keerpunt. Voor het eerst vallen de puzzelstukjes van zijn identiteit op hun plek.
Daarna reist hij samen met Floris en zijn vriendin naar Suriname. Niet omdat alle antwoorden daar liggen, maar omdat hij wil begrijpen waar zijn familie vandaan komt en hoe dat verbonden is met wie hij vandaag is.
Van persoonlijke zoektocht naar maatschappelijke verandering
Fast forward naar nu.
De jonge man die ooit worstelde met zijn plek in Nederland is inmiddels Zawdie Sandvliet, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en was in 2018 initiatiefnemer van het vak Afro-Nederlandse Studies. Daarmee brengt hij de geschiedenis, cultuur en hedendaagse ervaringen van Afro-Nederlanders de klas in.
Afro-Nederlandse Studies is een interdisciplinair vak dat laat zien dat de geschiedenis van Afro-Nederlanders geen voetnoot is, maar een wezenlijk onderdeel van de Nederlandse geschiedenis. Voor veel studenten betekent dat eindelijk herkenning. Ze zien zichzelf terug in het onderwijs en leren dat hun verhalen ertoe doen.
Waarom dit verhaal nog steeds actueel is
Meer dan tien jaar na de podcast zijn de vragen die Zawdie stelde nog altijd relevant. Hoe voelt het om Nederlander te zijn als anderen je steeds als 'anders' blijven zien? Hoe ga je om met meerdere culturen? En hoe bouw je aan een identiteit waarin al die verschillende werelden samenkomen?
Juist daarom blijven verhalende podcasts als De zwarte in het witte land belangrijk. Ze geven ruimte aan ervaringen die vaak onzichtbaar blijven en maken duidelijk dat gevoelens van vervreemding geen individueel probleem zijn, maar ook iets zeggen over de samenleving waarin we leven.
Er moet iets gebeuren
Zawdie blijft zich inzetten voor meer kennis over de Afro-Nederlandse geschiedenis en identiteit. In het recente interview "Er moet iets gebeuren, als het er maar komt" vertelt hij waarom onderwijs daarin een sleutelrol speelt. Volgens hem begint verandering met het erkennen van verhalen die lange tijd buiten beeld zijn gebleven.
Voor jonge mensen met Surinaamse en Caribische roots is zijn verhaal misschien vooral een bevestiging: je hoeft niet te kiezen tussen verschillende delen van jezelf. Je geschiedenis, je familie, je cultuur én je leven in Nederland kunnen allemaal naast elkaar bestaan.
Misschien is thuiskomen uiteindelijk niet één plek. Misschien is het het moment waarop je jezelf niet langer hoeft uit te leggen.
